Vitamine K

Voor veel van onze huidige ziektebeelden is vitamine K een onderbelichte vitamine. Zowel voor bot-, zenuw- als hartproblemen heeft het unieke eigenschappen.

Vitamine K speelt een belangrijke rol in het voorkomen van hart- en vaatziekten en osteoporose, twee uiterst belangrijke problemen in Westerse landen. Waar vinden we vitamine K – of op welke manier kunnen we ons verzekeren van voldoende vitamine K ?

Vitamine K is een verzamelnaam voor een groep vetoplosbare stoffen die we onderscheiden als vitamine K1 (phylloquinone) en vitamine K2 (menaquinone). Vitamine K2 wordt onderverdeeld omdat de zijketen in lengte kan verschillen. Van belang zijn vooral het kortketenige MK-4 en de langketenige menaquinonen MK-7, MK-8 en MK-9.

Vitamine K1 wordt gemaakt door planten, het komt samen met het chlorofyl voor in de bladgroenkorrels, waar het een rol heeft bij het elektronentransport. We krijgen vitamine K1 vooral binnen via de groene groenten in de voeding. De K2-vitamines worden gemaakt door sommige, vooral anaerobe bacteriën, ook daar hebben ze een rol in de elektrontransportketen. Via de voeding krijgen we de K2-vitamines vooral binnen uit gefermenteerde producten zoals kaas en kwark. Yoghurt bevat geen vitamine K2.

De functie van vitamine K is die van co-enzym voor het enzym gammaglutamylcarboxylase (GGCX), dat in 17 bekende eiwitten glutaminezuur residuen omzet in gammacarboxyglutaminezuur, een omzetting die essentieel is voor hun functie. Die eiwitten vervullen een sleutelrol in een aantal belangrijke fysiologische processen, zoals hemostase (beperken van bloedingen / coagulatie waar het zijn naam aan ontleent), calcium- en botmetabolisme en vaatwandprotectie.

De verschillen tussen vitamines K1 en K2 liggen vooral in het transport: terwijl K1 vooral naar de lever wordt getransporteerd, bereikt K2 veel beter de andere weefsels, zoals botten, bloedvaten en nieren. Een ander verschil is dat K1 (uit groenten) minder goed wordt opgenomen in het lichaam (raming van 10%), terwijl K2 beter wordt opgenomen.

MGP is een eiwit dat in de vaatwand wordt gemaakt en geactiveerd door vitamine K, en is de belangrijkste remmer van aderverkalking. Een hoge bloedspiegel van het inactieve MGP betekent een zodanig vitamine K2-tekort dat dit een extra risico vormt voor aderverkalking, hoge bloeddruk, hart- en vaatziekten en sterfte. In de Vlaamse bevolking is ongeveer de helft van de volwassenen zo vitamine K2-deficiënt dat men een hoog risico loopt op vasculaire aandoeningen en mortaliteit. Dit geldt niet alleen voor cardiovasculaire mortaliteit, maar ook voor sterfte aan alle oorzaken. Een aanzienlijk deel heeft zelfs een zodanig vitamine K2 tekort dat sprake is van deficiëntie, waarbij het overlijdensrisico verviervoudigd is.

Behalve een bijdrage aan de gezondheid van hart- en bloedvaten, is vitamine K (met name K2) ook belangrijk voor het tegengaan van versneld botverlies en de ontwikkeling van osteoporose (broze botten), zoals we dat zien bij postmenopausale vrouwen, maar soms ook bij mannen. Uitgebreide klinische trials hebben laten zien dat met een vitamine K2-supplement zelfs in lage dosering de botsterkte grotendeels behouden blijft. Echter als men wil komen tot een stabilisatie en versterking van de botstructuur is het aangewezen om hogere doses Vitamine D3, gecombineerd met vitamine K te gebruiken.

Vitamine K is ook belangrijk voor de insuline-respons en de preventie van type-2 diabetes en het metabool syndroom. Personen met een goede vitamine K-status hebben gemiddeld een lagere vetmassa, met name rondom de taille.

Enkele publicaties suggereren een rol voor vitamine K2 bij de preventie van kanker, maar meer onderzoek is nodig om dit te bevestigen.

Vitamine K1 zit vooral in groene groenten, vooral boerenkool, spinazie, spruitjes en broccoli. Andere groene groenten, zoals sla of sperziebonen bevatten veel minder K1. De opname hieruit in ons spijsverteringskanaal varieert van 5% (spinazie) tot omstreeks 10% (broccoli).

Vitamine K2 zit vooral in gefermenteerde producten. Bovenaan de lijst staat het Japanse natto (gefermenteerde sojabonen), doch de smaak hiervan wordt door Europeanen niet geapprecieerd. In West-Europa vormen kaas en kwark de belangrijkste bron van vitamine K2. Helaas varieert het K2 gehalte enorm voor diverse kazen.

Tabel 1. Vitamine K1 en K2 gehalte van diverse voedingsproducten

VoedingsproductVitamine K1Vitamine K2
 (µg/100 g)(µg/100 g)
Boerenkool8200
Spinazie3900
Spruitjes3500
Broccoli2600
Natto351100
Goudse kaas3,562
Edammer3,560
Kwark123
Brie410
Mozzarella1,55
Yoghurt0,40

Noteer dat voor het omkeren van osteoporose minstens 200 µg per dag nodig is. Om dit te bereiken via boerenkool is ongeveer 200 gram nodig, via spinazie 400 gram. Kaas komt op 300 gram, maar heeft alle nadelen zoals beschreven in de brochure ZuivelVrij, met in dit verband de voornaamste belasting zijn zure reactie en de caseïne die op zijn beurt een coagulerende werking heeft.

De industrie ziet deze behoefte en probeert om vitamine K toe te voegen aan een breed gamma van verwerkte voedingsproducten. Het idee daarachter is natuurlijk goed, maar dat betekent dat het bijna alleen terug te vinden is in industriële producten, terwijl we deze voor de gezondheid precies proberen te vermijden. “Gezien het zeer beperkte aanbod aan hoog K2-voedingsmiddelen en het grote belang van vitamine K2 voor de volksgezondheid verdient het aanbeveling een breder assortiment te ontwikkelen door middel van verrijking. Zuivelproducten zoals yoghurt, kwark en karnemelk vormen een logische eerste keus, maar ook sportrepen en allerlei gezondheidsvoeding komen in aanmerking. Gezien het feit dat Vitamine K2 leverbaar is in zowel vet-oplosbare als in water-oplosbare (nano-encapsulated) vorm en de grote hitte-stabiliteit zijn er weinig beperkingen betreffende deze toepassing. De studies met verrijkte zuivelproducten lieten een voortreffelijke opname en bio-effectiviteit (op bloedmarkers) zien. Speciale doelgroepen zijn: kinderen tijdens de groei, peri- en postmenopausale vrouwen, ouderen en patiënten met hart- en vaatziekten, diabetes, metabool syndroom, chronisch nierlijden, osteoporose.” is de stelling van de industrie.

Vitamine K2 kan toegepast worden in supplementen, gewoonlijk in combinatie met andere vitamines (met name hoge doses vitamine D) en mineralen (calcium, magnesium in geval van osteoporose).  Als supplement is de MK-4 setting van vitamine K2 aanbevolen. 

Vitamine K is gevoelig voor ultraviolet licht. Bij onbeschermde blootstelling aan zonlicht degradeert het vrij snel. Daarom is het aan te bevelen vitamine K-houdende producten te beschermen tegen daglicht. Vitamine K is bestand tegen hoge temperaturen: zelfs koken geeft nauwelijks verlies.

Uitgebreide info : in het digitaal dossier over tandgezondheid (in voorbereiding)

3 gedachtes over “Vitamine K

  1. Marina Ooms

    Beste Stefaan,

    Valt hieruit te besluiten dat we nu ofwel kaas moeten eten, ofwel supplementen moeten nemen? Dank en met hartelijke groeten, Marina

    Like

    1. Dat is geen conclusie die ik maak. De nadelen van zuivel zijn te ernstig. Het is niet alleen zijn verzurend karakter, de caseïne, en zijn abnormale hormoonsamenstelling. In de eerste plaats zou ik zo ver mogelijk gaan met diepgroene groenten, aangevuld met groene superfoods en indien nodig aanvullen met vitamine K2 (MK4). Zeker als men een programma volgt ter versterking van het botweefsel is vitamine D nodig. Hoge vitamine D suppletie mag nooit zonder buffer van vitamine K.

      Liked by 1 persoon

  2. Louiza Van Boven

    Bedankt voor deze leerrijke les.
    Ik gebruik al verschillende jaren zeer regelmatig natto. De smaak moet je gewoon worden maar onder andere rauwe groentjes en met een gezond sausje is dit goed te smaken.
    Vitamine D daarvan neem ik +/- 15 druppels per dag en zo heb ik goede bloedresultaten
    Vriendelijke groeten Louiza

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s